تبلیغات
چالدران نیوز - آسیب شناسی فرهنگی غفلت از پهلوان پوریای ولی
سال ۹۴، سال «دولت و ملت، همدلی و هم‌زبانی
آسیب شناسی فرهنگی غفلت از پهلوان پوریای ولی
چهارشنبه 13 آبان 1394 ساعت 09:32 بعد از ظهر | نوشته ‌شده به دست ناصر حسین زاده | ( نظرات )
آسیب شناسی فرهنگی غفلت از پهلوان پوریای ولی / توحید شوطی

این روزها تمرکز توجه وزارت ورزش و جوانان بر روی مرمت آرامگاه پهلوان پوریای ولی جنب و جوش خاصی به فضای رسانه ای کشور القا کرده است.

http://media.farsnews.com/media/Uploaded/Files/Images/1391/02/31/13910231000467_PhotoA.jpg

این اقدامات بهانه ای شد تا بغضهای انتقاد از غفلت های فضای فرهنگی کشور از اخلاق پهلوانی و آسیبهای آن بر روی هویت فرهنگی در گذشته بترکد از اینروی متن حاضر سعی می کند با نگاهی اصلاحی به بعضی از تحرکات هویت خواه در منطقه گوشه ای از ظرفیتهای مشهود در قبال برنامه ریزیهای های اصولی برای تجلیلهای مناسب از این پهلوان در جهت احیای هریت فرهنگی منطقه و کشورهای همسایه را ارائه کند

امروز برخلاف الزامات جهانی در بستری که دنیا بسوی جهانی شدن در عرصه های مختلف، تضعیف مرزهای جغرافیایی و تقویت مرزهای فکری و فرهنگی حرکت کرده و افکار ناسیوتالیستی را به حاشیه می راند برخی از کشورهای منطقه ای و همسایگان جوان با پوشش حمایت جریان‌های خارج از منطقه، با غلط اندیشی در مبانی این الزامات سعی دارند با محدود نگری در منابع منافع ملی خویش، دست به تاریخ سازی و تحریف یا انکار حقایق تاریخی زده و حتی با حذف برخی آثار سرمایه های فرهنگی و تاریخی منطقه، عناصر هویتی فرهنگ کشورمان را در حوزه های مشترک به اسم خود مصادره کنند، ادعاهایی از قبیل ترکیه ای خواندن مولانا، قزاق خواندن فارابی، ملاصدرا، ازبک خواندن ابن سینا در کنار حذف اشعار فارسی از مقبره حکیم نظامی گنجوی بدون توجه به این واقعیت که بخش قابل توجهی از ایرانیان سابق و کنونی سهمی در آثار این سرمایه های فرهنگی منطقه داشته و زبان آثار موجود صرفاً منحصر به مرزهای مورد ادعا نبوده است، و یا حتی تلاش برای تغییر اسامی از جمله عرب نامیدن خلیج فارس، همه و همه مصداق‌های بازری از توسعه طلبی هایی است که منشاء خلق هویت فرهنگی مستقل دارند اما صرف نظر از اینکه اتصال عناصر این نوع هویت خواهیها با ارزشهای اعتقادی و فرهنگی مشترک مردم منطقه، دورنمای آنها را ابتر می نمایاند اما تهدیدهای عمده ای را در مقابل انسجام مرزهای فکری و فرهنگی منطقه ایجاد می کنند که در خط پایان تحرکات جهانی شدن جایگزین مرزهای جغرافیایی متصور می شوند. از اینرو در این زمینه مواضع کشورمان به عنوان میراث دار هویت فرهنگی منطقه بخصوص در زمان کنونی حساسیت ویژه ای را می طلبد.

این مهم ضرورت عبور از مواضع تنش زا و ورود به مسیر اعتدال را تکلیف می کند لذا بایستی در پروسه مقابله با این نوع هویت تراشیها بر روی مولفه هایی فضایی- زمانی کار شود و در کنشهای هر دو حوزه فرهنگی و زبانی عوامل ارتباطهای چرخه ای تاریخی و امروزی را تقویت و تثبیت کنیم و اگر امروز از این مهم غافل شویم ناگزیر در جهان آینده به حوزه های آسیبی و تخریبی وارد خواهیم شد که حاصلی جز تضعیف هویتی در منطقه و خلق هویت های بی ریشه، تضعیف شده، ضربه خورده، واکنشی و کاذب در محدوده مرزهای جدید التاسیس منطقه نخواهد داشت. بر این اساس باید بپذیریم که سرمایه های اجتماعی و فرهنگی تاریخ منطقه که حلقه های ارتباطی اقوام و گویشهای مختلف مردم منطقه را در طول تاریخ حفظ کرده اند و آنها را برای ورود به جهان آینده در قالب مرزهای واحد فکری در مقابل جبهه سلطه جویان جهانی منسجم کرده و رهبری می کنند در قالبهای جغرافیای افکار سلطه جو که ماهیت و حیات آنها در فضای امروز جهانی به خطر افتاده است نمی گنجد و اگر بعضی از جریانهای مشکوک در منطقه این واقعیت را انکار کرده و تلاش می کنند آثار و سرمایه های فرهنگی را در زندان جغرافیا اسیر کنند حد اقل بایستی سعی نکنند در تعریف نسبیت جغرافیایی آنها جغرافیای برهه های خاص تولد و حیات اثرها را انکار کنند. به عبارت دیگر مثلاً قابل انکار نیست که نظامی و مولانا محدود به مرزهای جغرافیایی و گویشی نبوده و یا در حداقلها در محدوده مرزهای جغرافیای زمان خود قابل تعریف هستنند که خود این انگاره نیز به تعریف مرزهای فکری امروزی نزدیکتر است اما عمق درد و تاسف این است که این جریانها وقتی از توجیه این نوع تناقضات ماهیتی عاجز می شوند در مواردی حتی دست به پاک کردن صورت مسئله نیز زده و با تجاوز به حریم سرمایه های هویتی تاریخ منطقه، در مسیر از بین بردن آثار مشترک قدم برمیدارند و تلاش می کنند این سرمایه ها را با ملزومات انگاره های هویتی خود ساخته و بر مبنای ایدئولوژیهای ناسیونالیستی در زندان افکار سلیقه ای خود محبوس کنند.

و از اینروی مجموعه‌ای از باورهای غلوآمیز دروغین را در حیطه بزرگداشت تفکرات محدود خود ساخته، غیر واقعی و سیاسی نگر می پراکنند این افکار در فضایی که فقر برخوردهای انتقادی و مستند تاریخی را پیش روی خود احساس می کند، با پافشاری بر بلاهتهای تاریخی خویش حلقه های ارتباط فکری و فرهنگی را شکسته و افراد، تشکلات و اقوام مختلف واقع در یک محدوه فکری را به ستیزه‌جویی با هم و دیگران می کشاند و در افق دور نمای خود جنونهایی چون نژادپرستی و ملت‌پرستی و ستیز با اقوام و زبانهای دیگر را پیش روی جوامع می گذارد و این برآیند همان پروسه ای است که امروز در جهان کنونی موضوعیت خود را از دست داده است. امروز خواسته و یا ناخواسته ایران کنونی میراث دار هویت فرهنگی محدوده وسیعی از خاورمیانه ای است که در داخل مرز فکری و فرهنگی مشترکی واقع شده اند از اینروی ایران وظایف سنگینی در تدوین استراتژیهای تنش زدا محور برای هدایت تحرکات هویت جوی فرهنگی و مبارزه اصولی با انحرافات در منطقه دارد از اینرو شایسته است با حفظ اعتدال و توجه به حساسیتهای فضای جهانی شدن در سیانت از مرزهای فرهنگی و اعتقادی منطقه یک بسته راهبردی در خصوص احیاء حلقه های قرابت فرهنگی و هویتی تدوین کرده و رقابتهای کور به حاشیه رانده شود و حتی به نظر میرسد با توجه به الزامات جهان کنونی که در آن معادلات امنیتی نظامی محور در گذشته رنگ باخته و نقش ژنرالهای فکری پر رنگتر از ژنرالهای پر ستاره نظامی می شود خطا نخواهد بود اگر پیشنهاد شود هزینه های لازم حتی همردیف اعتبارات دفاعی دیده شود.

اکنون سوال اینجاست قدم اول را از کجا بایستی شروع کرد؟ در کدام چارچوب و قالب بایستی حرکت کرد؟ و از چه ابزاری می توان استفاده کرد؟ طبیعی است در قدم اول پاسخ این سوالات یکسری تعاریف کلی مد نظر قرار گیرد که در راس آنها تعریف هویت است. می توان گفت هویت احساس تعلق به مجموعه‌ای مادی و معنوی است که عناصر آن از قبل شکل گرفته و در جواب تو کیستی و به کدام مجموعه اعتقادی، فکری، گفتاری و جغرافیایی تعلق داری؟ ارائه می شود اما بایستی توجه داشت جوابی که برای این سوالها و اولویتهای آنها آماده می شود احساسهای مختلفی همچون افتخار، سرخوردگی، احترام، بی‌تفاوتی و غیره را در شرایط مکانی و زمانی مختلف به افکار عمومی القا می کند لذا تعریف هویت فرهنگی، حول محورهایی همچون دیدگاههای ملیتی خاص در مرزهای جغرافیایی محدود عملی نبوده و مبانی آن را بایستی در ریشه های اعتقادی، دینی، مذهبی، و باورها و سنن فرهنگی مشترک تعریف کرد با این نگاه ارزیابیهای غیر تعصبی می تواند کمک بزرگی در شناسایی درست فرصتها و خلاء های القایی آن داشته باشد.

اما قالبی که به نظر میرسد در احیاء هویت و دفاع از آن موثر باشد تقویت سرمایه های مشترک در فرآیندی مشابه مدلهای تقویت برندهای تجاری در مجموعه ها و گروههای صنعتی می باشد در این قالب می توان از سرمایه های اجتماعی و شخصیتهای علمی، هنری، ورزشی تاریخی مشترک و آثار تاریخی مشترک به جای مانده از آنها با نگاه به احیاء ارزشهای مشترک اعتقادی و فرهنگی موجود در تعریف برندهای هویتی در زمینه های مختلف استفاده کرده و اثر هم افزایی آنها را در خدمت تقویت هویت منطقه ای بصورت موثر به کار گرفت این بستر سازی که می تواند هویت فرهنگی منطقه ای را که از تجمیع مولفه های مختلف فرهنگی شکل گرفته و به گروههای مختلف هنری، علمی، ورزشی و…   شخصیت داده و آنها را از سایرین متمایز می کند احیاء کند و به تک تک افراد زیر مجموعه آن در دسته های اجتماع منطقه ای، امکان دهد تا از این راه بتوانند روابط کنشی خود با دیگران در سایر مرزهای فکری را مدیریت کنند و بتواند تواناییهای فیزیکی و  ذهنی خود در نظامی که در آن حضور دارد به خدمت گرفته و هر کدام فراخور حوزه خود احساس مسئولیت کرده و مسئولیتهایشان را درست انجام دهند و در موقعیت های چالشی هویت تراشان دچار ضعف یا اختلال هویتی نشوند.

اما در خصوص شناسایی ابزار موجود بایستی در مواقعی که در بین سرمایه های هویتی کشورمان اشتراکاتی با کشورهای جوان و پیر منطقه دیده می شود این نگرش حاکم شود که تحرکات هویت خواه آنها را نه از جنس تهدید بلکه فرصتی برای مدیریت فضاهای فرهنگی با امکانات و اشتراکات جدید دید و توجه داشت که هر چه حلقه های این ارتباطات بیشتر شود ابزارهای بیشتری در تحقق منافع قابلیت جذب پیدا می کند و اساساً از این منظر اگر تبلیغ هویتی این سرمایه ها در مرزهای محدود مراحل تشریفاتی هم داشته باشد این موضوع نه تنها در قالب تهاجم فرهنگی نمی گنجد بلکه می تواند به عنوان عنصری از یک پازل کلی برای جذب منافع فرهنگی و صدور ارزشهای فرهنگی با کمترین هزینه ها دیده شود اما غفلت از این پتانسیلها و اتخاذ مواضع منفعلانه پایانی جز قطع این حلقه ها و سپردن مدیریت صحنه های فرهنگی منطقه، پیش روی کشورمان نمی گذارد

امروزه فعالیتهای ورزشی و علاقه مندان آن در رشته های مختلف حجم وسیعی از مردم جهان را به نوعی با خود درگیر کرده است و از رشته های مختلف آن صرف نظر از اتصال آن به معنویات با نام صنعت یاد می شود و به نظر میرسد جریانی منتفع از درآمدهای اقتصادی ورزش بصورت سازمان یافته مسیری را طی می کند تا معنویات و ارزشهای اخلاقی را که در حکم روح ورزش است از جسم آن جدا کند این روش که حتی بعضاً در داخل کشور هم از پازلهای آن تبعیت می شود دقیقاً برخلاف آموزه های دینی ما ارزیابی می شود که اتفاقاً نظر به حضور تاریخی و رهبریت سیاسی ایران اسلامی در منطقه وسیعی از قفقاز، آسیای میانه، افغانستان، پاکستان، هندوستان عراق و ترکیه و ایجاد مبانی واحد هویت اعتقادی، فرهنگی و تاریخی با این کشورها اساساً با هویت فرهنگی این کشورها نیز در تضاد است با این وجود وقتی صحبت از ابزارهای هویتی در فضای فرهنگی می شود معمولاً استراتژیستهای کشورمان از توجهات لازم به اهرمها و پتانسیلهای ورزشی آن غفلت می ورزند و این درحالی است که جبهه مقابل از تلاشهای خود در خلع این سلاح فرهنگی از ما و یا حداقل از تضعیف آن غافل نمی شود برای درک عمق این وسیله کافی است به تلاشهای سیاسی و مزبوحانه یک جریان مشکوک بین المللی برای حذف کشتی یعنی ورزش اول کشورهای فوق الذکر و ایران و آمیختگی آن با فرهنگ غنی و ارزشهای اخلاق دینی مردم کشورمان و این منطقه از المپیک توجه شود که پشت صحنه آنرا اهمیت ورزش برای نفوذ در افکار عمومی جهانی و صاحب جایگاه بودن ایران و قدرت نفوذ این اهرم در جهان آینده مدیریت می کرد اما از نمونه های بارز این غفلت، فراموشی پهلوانانی همچون پوریای ولی در محدوده مرزهای فکری و فرهنگی امروز کشورمان یعنی مرزهای جغرافیایی ایران عهد صفویه که شامل گستره ای از این کشورها بود می باشد که اتفاقاً قابلیت تکرار سناریوهای جدیدی در قالب مدل مولانا را نیز دارد از اینرو امروز هرچند بسیج مسئولان برای مرمت بنای این پهلوان و سرمایه هویت فرهنگی در جفرافیای ایران عهد صفویه اتفاقی دیر بود اما شروعی مبارک است.

اما اگر بنا باشد این اتفاق همچون مرمت آرامگاه شمس تبریز در خوی که بیشتر به تحریک غوغای ترکیه در خصوص جهانی کردن الحاق مولانا به تاریخ فرهنگی ترکیه در جنبه تشریفاتی ترمز شود و ارزشهای فرهنگی و هویتی این پهلوان با ساخت یک بنا به فراموشی سپرده شود این اقدام چیزی بیشتر از دفن فرصتها و ارزشها نخواهد بود از اینرو شایسته است وزارتخانه های ارشاد، ورزش و جوانان، خارجه، دانشگاهها، حوزه های علمیه و دیگر نهادها و سازمانهای مردم نهاد مرتبط، چاره ای برای این مهم بیندیشند و با استفاده از تجربه مولانا در ترکیه که همه ساله با ترویج جلوه های بی‌نظیری از مراسم سما و منصوب آن به مولانا طرفداران زیادی را از تمامی دنیا در قالب توریسم عرفانی و به عنوان جایگزینی برای گونه‌های دیگر توریسم، در ترکیه گرد میاورد و هنرپیشه های سرشناسی چون رابرت دنیرو، ویل اسمیت و ژولیت پینوشه و متفکران مشهوری مانند روژه گارودی فرانسوی و شخصیتهای سیاسی شناخته شده ای چون تونی بلر، نخست وزیر سابق انگلیس را به همراه همسر و خواهر زن تازه مسلمان شده وی و همچنین هیلاری کلینتون وزیر خارجه اسبق آمریکا، شاکوئل اونه آل بسکتبالیست مشهور، یوسف اسلام خواننده مشهور مسلمان، زین الدین زیدان، نیکولاس آنلکا و فرانک ریوری، فوتبالیست های مشهور جهان را در لیست مدعوین مراسم “شب عروس” برای جلب توجه جهانی به مراسم رحلت مولانا جلال الدین بلخی در قونیه ترکیه گرد هم جمع می کند، کشور ما نیز بر روی مدل دیگری از توریسم به نام توریسم پهلوانی کار کرده و بزرگان، طرفداران و علاقه مندان ورزش معنوی کشتی را از سراسر دنیا و بویژه از کشورهای منطقه ای که پوریای ولی در زمان خود در آنها شهرت یافته بود را در قالب اجرای یک سری مسابقات و حرکتهای پهلوانی و کشتی جایزه بزرگ پوریای ولی در زادگاه وی گرد آورده و با استفاده از این بستر پیغامهای معنوی و فرهنگی ورزشهای پهلوانی آمیخته شده با فاکتورهای هویتی ایران قدیم شامل محدوده وسیعی از کشورهای فوق الذکر را که امروز در محدوده مرزهای فکری و فرهنگی واحدی تعریف می شوند را به سراسر تمام دنیا ارسال کند و با بها دهی به این نوع حلقه های ارتباط فرهنگی ضمن برگذاری جامهای بین المللی مسیرهای حضور فرهنگی خود در کشورهای منطقه را فراهم کرده و فرصت عرض اندام را از مسیرهای توسعه رقابتیهای انحرافی بگیرد و مسیرهای تعاملی سازنده را برای ایجاد قرابت های فرهنگی جایگزین آن کند اما واقعیت این است که امروز توجه به مزایای این نوع قرابتهای فرهنگی در غربت است برای اثبات این ادعا کافی است امروز یک ارزیابی کلی در خصوص استفاده های فعلیت یافته فضای فرهنگی کشور از فضاهای ارزشی این نوع پهلوانان صورت گیرد

امروز غلامرضا تختی به عنوان یک قهرمان ملی کشورمان در عین حالی که خاطرات جوانمردیهای بی همتای وی از او به حق برای نسل جوان اسطوره ای افسانه ای ساخته است و در وصف او کتاب‌های زیادی تألیف شده و حتی یک فیلم سینمایی در مورد وی ساخته شده است و تندیس وی در میدان تجریش نصب شده و قرار است در میدان راه آهن نیز نصب شود و به افتخار او هر ساله در جام جهان پهلوان تختی به قهرمانان برگزیده کشتی‌ «جایزه غلام‌رضا تختی» اهدا می‌شود، اما در هم افزایی ارزشهای فرهنگی در صحنه های جهانی و احیای هویت فرهنگی منطقه چه نقشی برایش تعریف شده است آیا این پهلوان نامی کشور که دامنه افتخارات خود را از کارهای عام المنفعه و ارائه خدمات به محرومان تا صحنه های سیاسی در همفکری با نهضت ملی و خصوصاً نهضت ملی شدن نفت گسترانده است و در جوانمردی در جفرافیای ایران مشهور گشته است است به غفلت از ظرفیتهای بین المللی پهلوان پوریای ولی پوستین‌دوز و کلاه‌دوز که در فرهنگ ورزشی ایران صفویه نمادی از پهلوانی و فروتنی است رضایت می دهد تابحال از ظرفیتهای این پهلوان منطقه ای که در روزگار جوانی با سفرهای پهلوانی خود به شهرهای جغرافیای ایران عصر خودش کشورهای همسایه واقع شده در آسیای میانه امروز تا هندوستان شهرتی منطقه ای یافته بود و در عین حال دگرگونیهای روحی معنوعی والایی را درک کرده بود و افسانه های زندگیش نقل مادر بزرگها و پهلوانان برای نسلهای نوجوان و جوانان منطقه در زمانهای مختلف بوده است و از اینروی در میان ورزشکاران ایران اسطوره ای از اخلاق، پایمردی و جوانمردی شده است و امروز نه تنها در مقام یک پهلوان، بلکه در مقام یک قدیس در میان مردم ایران کنونی و زمان خودش جایگاهی والا و افسانه ای یافته است چقدر استفاده شده است.

هرچند مظلومیت تاریخی این پهلوان از مقایسه مزارهای منصوب به خود و پسرش در شهرهای خوی و خیوه ازبکستان در ذیل این متن کاملاً پیداست اما در این متن بحث اصلی بر سر مظلومیت این پهلوان نیست همچنین بحث بر سر این نیست که چرا در جای جای کشورمان نماد تختی را به عنوان پهلوان ملی می بینیم و از اسطوره و خالق ده فرمان و مرشد تاریخ پهلوانی و عارفی که احتمالاً الگویی برای تختی ها بوده است را فراموش کرده ایم و حتی نقل این نیست که چرا بیشتر از ظرفیتهای رفتار جوانمردانه تختی برای الگو سازی در قهرمانان استفاده می شود بلکه بحث اصلی بر این است که چرا از ظرفیتهای پهلوانی معروف و افسانه ای در منطقه و کشورهای همسایه در عین حالی که به استناد کتاب مرآت الشرق یک شخصیت محبوب، شاعر و فیلسوف مشهور منطقه نیز بوده است برای بسط حضور فرهنگی در منطقه استفاده مفیدی نمی شود از اینرو بایستی توجه داشته باشیم که اگر امروز بدون برنامه و استراتژی راهبردی فرهنگی کلان منطقه صرفاً به ایجاد بنای یادبودی برای این پهلوان اکتفا کنیم و از ظرفیتهای موجود برای تثیبت فرهنگی پهلوانی و احیاء هویت فرهنگی غافل شویم باز چیزی بیشتر از ترمز در ظاهر سازیها نکرده ایم بیان تمام جوانب برکات احیای این الگوی تاریخی برای نسل جوان و آینده منطقه، چیزی نیست که در قالب این متن بگنجد و بی شک بررسیهای ریشه ای پتانسیلهای استفاده از این فرصت را که قابلیت بروز تهدید آسیبهای تکراری همچون ماجرای ترکیه ای شدن مولانا را در بطن خود دارد بیشتر نمایان خواهد شد.

در خصوص محل دفن این پهلوان افسانه ای لازم به ذکر است که عده ای آنرا منصوب به شهر خیوه که در ۲۵ کیلومتری جنوب شهر اورنگ مرکز خوارزم ازبکستان می دانند. که در میان مجموعه بناهایی مشتمل بر دروازه‌ها، مسجدها، مدرسه‌ها، آرامگاه‌ها، گرمابه‌ها، کاخ‏‌ها و خانه‌های سنتی ساخته شده به سبک معماری اسلامی و ایرانی قرار گرفته و برای جلب توجه باستان‌شناسان و تاریخ‌دانان و جذب جهانگردان به این مجموعه ها مورد تبلیغ واقع می شود. اما در واقع این آرامگاه بر اساس منابع موثق مربوط به پهلوان محمود قتالی فرزند پهلوان پوریای ولی بوده و با عنوان محمود قتالی بن پوریای ولی از وی نام برده شده است که به اشتباه در برخی از منابع کلمه «ابن» به معنی فرزند حذف شده است و بر این استناد برخی منابع معاصر هر دو شخصیت را یکی فرض نموده و پهلوان محمود قتالی را مشهور به پوریای ولی ذکر کرده‌اند. اما باید توجه داشت که پهلوان محمود قتالی هر چند که عارف و پهلوان نامداری بوده و آثاری هم با یادگار گذاشته، ولی هرگز در شهرت و نام آوری به پای پدرش نمی‌رسید. پس می توان گفت این آرامگاه مربوط به پهلوان محمود قتالی فرزند پوریای ولی می باشد البته آرامگاه و مجموعه فرهنگی=تاریخی دیگری نیز در بین قرنهای هشتم تا چهاردهم هجری (۱۴ تا ۲۰ میلادی) برای

بزرگداشت نام پهلوان محمود در شهر صومعه سرا ساخته شده ‌است. اما روایات و اسناد معتبر متعددی حکایت از آن دارد که مقبره این پهلوان نامی در شهر خوی واقع در استان آذربایجان غربی می‌باشد. این مقبره که بر روی آن نام پوریای ولی نوشته شده‌است به اعتبار ۵ سند مهم تاریخی در گورستان مشهور «پیرولی» واقع شده است. و در کتاب مرآت الشرق که از سوی کتابخانه آیت‌الله مرعشی شامل شرح حال ۶۸۴ تن از دانشمندان شیعه در قرن‌های ۱۳و۱۴ هجری قمری منتشر شده است زندگینامه این پهلوان و دفن وی در گورستان پیرولی و سنگ قبر وی اشاره شده است.


می توانید دیدگاه خود را بنویسید
How do you get a growth spurt? پنجشنبه 16 شهریور 1396 04:57 قبل از ظهر
You're so cool! I do not think I have read a single thing
like this before. So great to find someone with a few original thoughts on this subject.
Seriously.. many thanks for starting this up.

This site is one thing that's needed on the web, someone with some originality!
Can stretching help you grow taller? سه شنبه 7 شهریور 1396 03:45 بعد از ظهر
Hi, this weekend is good in favor of me, as this
time i am reading this impressive informative
post here at my home.
Can you have an operation to make you taller? شنبه 4 شهریور 1396 05:42 بعد از ظهر
Hello mates, how is the whole thing, and what you wish for to say regarding this post, in my view its really amazing in support
of me.
How do you get taller in a day? پنجشنبه 2 شهریور 1396 01:23 بعد از ظهر
Simply want to say your article is as astonishing.
The clearness to your put up is just excellent and i can suppose you
are knowledgeable in this subject. Fine together with your permission allow me to take
hold of your feed to stay updated with imminent post.
Thank you a million and please continue the rewarding work.
How do you get a growth spurt? دوشنبه 9 مرداد 1396 02:34 بعد از ظهر
This post is genuinely a pleasant one it helps new
internet viewers, who are wishing in favor of blogging.
http://stacie7cortez18.jimdo.com یکشنبه 8 مرداد 1396 10:11 بعد از ظهر
I constantly spent my half an hour to read this
weblog's content all the time along with a cup of coffee.
What is limb lengthening surgery? جمعه 6 مرداد 1396 07:19 بعد از ظهر
Excellent article. Keep writing such kind of information on your site.
Im really impressed by your site.
Hey there, You've performed an excellent job. I will certainly digg it and in my view recommend to
my friends. I am sure they'll be benefited
from this web site.
arlenruacho.jimdo.com چهارشنبه 24 خرداد 1396 03:50 بعد از ظهر
An outstanding share! I have just forwarded this onto a coworker who has been doing a little homework
on this. And he actually bought me lunch simply because I found it for him...
lol. So allow me to reword this.... Thanks for the meal!!
But yeah, thanx for spending the time to talk about this subject here on your website.
BHW دوشنبه 28 فروردین 1396 04:47 بعد از ظهر
It is appropriate time to make some plans for the long run and it's time to be
happy. I have learn this publish and if I could I want to
suggest you few interesting issues or tips. Perhaps you can write next articles referring to this article.
I wish to learn even more issues approximately it!
BHW جمعه 25 فروردین 1396 08:13 بعد از ظهر
You should take part in a contest for one of the greatest blogs on the net.
I will highly recommend this web site!
manicure دوشنبه 21 فروردین 1396 09:28 بعد از ظهر
Thankfulness to my father who stated to me
on the topic of this blog, this weblog is genuinely awesome.
manicure یکشنبه 20 فروردین 1396 08:03 بعد از ظهر
Hello to all, how is the whole thing, I think every
one is getting more from this web site, and your views are fastidious
in support of new people.
manicure شنبه 19 فروردین 1396 03:11 قبل از ظهر
Very nice post. I just stumbled upon your blog and wanted to say
that I have really enjoyed browsing your blog posts.
In any case I will be subscribing to your feed and I hope you write again very soon!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
 
نویسندگان
نظر سنجی
علل عقب ماندگی شهرستان چالدران چیست؟




دیگر موارد
تعداد مطالب :
تعداد نویسندگان :
آخرین بروز رسانی :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
بازدید کل :
آخرین بازدید :