تبلیغات
چالدران نیوز - مطالب ابر جنگ چالدران
سال ۹۴، سال «دولت و ملت، همدلی و هم‌زبانی
بهار سال آینده ، برگزاری کنگره کشوری 27 هزار شهید جنگ چالدران
دوشنبه 17 آذر 1393 ساعت 10:00 قبل از ظهر | نوشته ‌شده به دست ناصر حسین زاده | ( نظرات )
 برگزاری کنگره کشوری 27 هزار شهید جنگ چالدران

مدیرکل اوقاف و امور خیریه آذربایجان غربی گفت: کنگره کشوری 27 هزار شهید جنگ تاریخی چالدران، بهار سال آینده در این شهرستان

برگزار می شود.


حجت الاسلام علی مصائبی، مدیر کل اوقاف و امور خیریه آذربایجان غربی، با اعلام   این خبر گفت: شهدای چالدران از جایگاه ویژه ای در تاریخ اسلام برخوردار هستند و    باید نام و یاد آنها حفظ شود.

وی افزود: بازگویی رشادت های این شهیدان برای جوانانی که از انقلاب و جنگ فاصله دارد چراغ هدایتی خواهد بود.

این مسئول، با اشاره به زمان و چگونگی جنگ چالدران، تصریح کرد: زمان برگزاری این   کنگره در سالروز وقوع جنگ چالدران مصادف با اول اردیبهشت ماه تعیین شده است.

وی ادامه داد: این کنگره برای اولین بار در استان برگزار خواهد شد که مورد استقبال بسیاری از پژوهشگران جنگ و اسلام پژوهان قرار گرفته است.

گفتنی است، جنگ چالدران در سال 920 هجری قمری بین سپاهیان ایران و عثمانی در محلی به نام چالدران در گرفت که در این جنگ 27 هزار نفر از سپاهیان ایرانی برای دفاع از خاک و وطن جان خود را فدا کردند و نام خود را در دفاع از کشورشان در تاریخ ایران به ثبت رساندند.


ضریح دو شهید شاخص جنگ چالدران رونمایی شد
دوشنبه 16 دی 1392 ساعت 03:06 بعد از ظهر | نوشته ‌شده به دست ناصر حسین زاده | ( نظرات )
ضریح دو شهید شاخص جنگ چالدران رونمایی شد

ضریح دو شهید شاخص جنگ چالدران ظهر دوشنبه با حضور جمعی از مسئولان و مقامات محلی و استانی در این شهرستان رونمایی شد.

به گزارش چالدران نیوز به نقل از خبرنگار مهر، این دو ضذیح متعلق به شهید سید صدرالدین شیرازی صدراعظم شاه اسماعیل صفوی و امیر نظام الدین عبدالباقی از علمای برجسته شیعه است که هر دو در جنگ چالدران به شهادت رسیده اند.

http://www.chalderan-ag.ir/portals/chalderan-ag.ir/images/01/DSC08984.JPG

قبر متبرک هر دو شهید در بقعه سید صدرالدین شیرازی در دشت چالدران قرار دارد که در سال های اخیر به شیوه معماری صفوی ساماندهی و برای زیارت مردم آماده شده است.

مقابر این دو شهید تا کنون فاقد ضریح بوده که اخیر هنرمندان استان دو ضریح بسیار نفیس را ساخته اند که امروز با حضور فرماندار، امام جمعه چالدران و حجت الاسلام علی مصائبی مدیر کل اقواف و امور اخیریه آذربایجان غربی مورد بهره برداری قرار گرفت.

فرماندار شهرستان چالدران در آیین رونمایی از مقبره سیدصدرالدین و دشت شهدای جنگ جالدران به عنوان مکان مذهبی و تاریخی کشور یاد و گفت: در جهت ساماندهی این مکان تاریخی و مذهبی امسال افزون بر یک میلیارد ریال در کمیته برنامه ریزی شهرستان چالدران اعتبار مصوب شده است که با تخصیص اعتبارات لازم این مکان مقدس ساماندهی خواهد شد.

ضریح مقبره سیدصدرالدین و امیر نظام الدین عبدالباقی به همت خیرین شهرستان چالدران و با همکاری اداره اوقاف و امورخیریه این شهرستان با یکصد میلیون ریال ساخته و در محل مقابر آن بزرگواران نصب شده است.



رابطه ایران و عثمانی؛از ضعف تا اقتدار
جمعه 5 خرداد 1391 ساعت 06:52 بعد از ظهر | نوشته ‌شده به دست ناصر حسین زاده | ( نظرات )
رابطه ایران و عثمانی؛از ضعف تا اقتدار
 
جام جم آنلاین: با ظهور شاه اسماعیل صفوی، سرحدات باختری ایران نیز در محدوده دوران باستان احیا شد. شاه اسماعیل در 914 قمری به خوزستان لشكركشی كرد و موفق شد قلمرو حكومت علوی مشعشعیان را به‌هویزه محدود ساخته و شوشتر و دزفول را به قلمرو دولت صفوی ملحق كند.

شاه اسماعیل در همان سال به عراق عرب نیز لشكر می‌كشد و ضمن تسخیر بغداد، سرتاسر عراق عرب را در زمره قلمرو دولت ایران در‌آورد.1

شاه اسماعیل سال پیش‌تر نیز ایالات دیاربكر و ارزنجان را متصرف شده بود. بدین‌گونه شاه اسماعیل سرتاسر عراق عرب و مناطق كردنشین را تسخیر كرد و سرحدات ایران را به نزدیكی سوریه و آناتولی ‌رساند.

اما در 920 قمری و به دنبال شكست چالدران، دولت عثمانی منطقه دیاربكر را تسخیر كرد و بدین ترتیب دیاربكر از ایران تجزیه شد.
2

تجزیه دیاربكر از ایران، به معنای دوپاره شدن مناطق كردنشین نیز بود و پس از این رویداد، دولت‌های ایران دیگر قادر به اعمال حاكمیت بر سرتاسر مناطق كردنشین نبودند.3

در عصر پادشاهی شاه‌طهماسب، سیادت ایران بر عراق عرب نیز به‌چالش گرفته ‌شد. در 940 قمری سلطان سلیمان به آذربایجان یورش ‌آورد و پس از شكست در برابر سپاه ایران از طریق كردستان عقب‌‌نشینی و در هنگام عقب‌نشینی، موصل را تصرف كرد.

سلطان سلیمان سپس با خیانت برخی از سران طایفه تكلو كه از طرف شاه‌ طهماسب در بغداد به سر می‌بردند بر بغداد دست یافت و در 940 قمری بغداد به اشغال سپاه عثمانی درآمد.

متعاقبا در 963 قمری اولین پیمان صلح مرزی بین ایران و عثمانی منعقد ‌گشت. در این پیمان كه به پیمان آماسیه شهرت یافت، دولت ایران، حاكمیت عثمانی بر عراق را به رسمیت شناخت. 4

با وجود از دست رفتن حاكمیت ایران بر عراق، در عصر شاه‌طهماسب صفوی حاكمیت دولت ایران بر كردستان و خوزستان تثبیت شد.

در این دوره، سرخاب بیگ اردلان از 945 قمری با تأیید شاه‌طهماسب بر بخش‌های وسیعی از كردستان از جمله سنندج فعلی، مریوان، اورامان، سلیمانیه و شهرزور حكومت می‌كرد.

اگر چه شهرزور به تصرف عثمانی در‌آمد، ولی حاكمیت ایران بر كردستان از طریق خان‌های اردلان یعنی سرخاب بیگ و سپس فرزند وی بساط‌بیگ ادامه یافت.5

در این عصر، حاكمیت دولت صفوی بر بخش‌های گسترده‌ای از خوزستان از جمله دزفول و شوشتر نیز بیش از گذشته تثبیت شد. در این زمان، حاكمان قزلباش به طور مستقیم و بی‌واسطه، حاكمیت دولت مركزی را بر دزفول و شوشتر اعمال می‌كردند.6

در عصر جانشینان شاه‌طهماسب صفوی در دوره شاه محمد، چهارمین شاه صفوی، وضعیت سرحدات باختری ایران با یورش گسترده عثمانی‌‌ها روبرو شد. یورش عثمانی‌‌ها در سال‌های آغازین حكومت شاه‌عباس ادامه یافت و كردستان، لرستان و نهاوند نیز به تصرف عثمانی درآمد. 7

در 999 قمری شاه‌عباس پیمانی با عثمانی‌‌ها امضا كرد كه براساس آن افزون بر آذربایجان و قفقاز در شمال باختری، كردستان و لرستان و نهاوند در باختر نیز به عثمانی واگذار ‌شد.8

اما این وضعیت دیری نپایید، در 1012 قمری پادگان عثمانی در نهاوند تسلیم شد و متعاقبا سرتاسر لرستان و كردستان به تصرف شاه‌عباس درآمد.9

شاه‌عباس در 1033 قمری به عراق عرب لشكركشی كرد و در ربیع‌الاول 1033 بغداد را تصرف كرد. شاه‌عباس سپس به نجف و كربلا رفت و بر عتبات عالیات نیز اعمال حاكمیت ‌كرد. شاه‌عباس همچنین موصل و كركوك را نیز به اطاعت از دولت ایران واداشت و بدین‌گونه تا پایان 1033 قمری سرتاسر عراق به تصرف دولت ایران درآمد.10

در 1035 قمری عثمانی‌‌ها به عراق لشكركشی كردند. یورش گسترده عثمانی‌ها با مقاومت شاه‌عباس مواجه شد و عثمانی‌ها شكست سنگینی را متحمل شدند و حاكمیت ایران بر عراق عرب بیش از گذشته تثبیت ‌شد.11

 تجزیه دیاربكر از ایران به معنای دوپاره شدن مناطق كردنشین نیز بود و پس از این رویداد دولت‌های ایران دیگر قادر به اعمال حاكمیت بر سرتاسر مناطق كردنشین نبودند

اما با درگذشت شاه‌عباس در 1038 قمری وضعیت دگرگون ‌شد. عثمانی‌ها به دنبال مرگ شاه‌عباس و آغاز پادشاهی شاه‌صفی به عراق یورش آوردند اما شاه‌صفی جانشین شاه‌عباس به‌شدت با این یورش مقابله كرد و نظامیان عثمانی را شكست ‌داد.

با وجود این در 1048 قمری سلطان‌مراد چهارم پادشاه عثمانی به همراه قشون بزرگی به عراق یورش آورد. قشون عثمانی به نیم میلیون نفر می‌رسید.12

این قشون در رجب 1048 به بغداد ‌رسید و پس از محاصره بغداد، این شهر را تصرف ‌كرد. سقوط بغداد به معنای پایان حاكمیت ایران بر سرتاسر عراق بود. در 1049 قمری سلطان‌مراد چهارم نامه‌ای به شاه‌صفی نوشت و در آن سرحدات ایران و عثمانی را اعلام ‌كرد. در این نامه تصریح شده بود:

از حدود و ثغوری كه در سمت بغداد و آذربایجان واقع شده است محل‌هایی كه موسوم به جسان و بادرانی است متعلق به ایران شده و قصبه مندلیج الی درتنگ (كه محل موسوم به سرمیل سنود در تنگ معین شده است) با صحراهایی كه مابین است متعلق به ماست و كوهی كه در نزدیكی واقع است برای آن طرف مانده، میل‌باشی كه برای درتنگ سنور معین شده است و درنه به ما متعلق شود و از عشیرت جاف قبایل موسوم به ضیاءالدین و هارون متعلق به اعلیحضرت همایون ماست.

بیره و دزدولی برای طرف مقابل مانده، قلعه زنجیر كه در روی كوه واقع است خراب شود و دهاتی كه در طرف غربی قلعه مهدومه مزبوره واقع است برای ما مانده دهاتی كه در طرف مشرق است برای آن طرف باشد و در نزدیكی شهرزور، كویی كه آن طرف قلعه ظالم واقع شده هر نقطه از آن كه مشرف به قلعه مزبور است از جانب همایون ما ضبط شده و قلعه اورامان با دهاتی كه جزء توابع آن می‌باشد برای طرف مقابل تعلق می‌گیرد.

گدوك چغان برای شهرزور سنور معین شده، قزلجه و توابع آن از جانب همایون ما ضبط شده، مریوان با توابعش متعلق به طرف مقابل است و طرفین مقرر داشتند كه در سرحد وان قلعه قطور و ماكو و در طرف قارص قلعه مغازبرد را منهدم سازند.13

بر اساس مفاد این نامه، عراق عرب در زمره قلمرو عثمانی دانسته شده است و سرتاسر منطقه شهرزور و باختر دشت زهاب نیز متعلق به عثمانی شده و در مقابل مالكیت ایران بر مریوان و اورامان به رسمیت شناخته شده است.14

تاریخ‌نگاران عثمانی و عراقی نامه سلطان‌مراد چهارم به شاه‌صفی را نشانه‌ای از وجود عهدنامه مرزی بین ایران و عثمانی به نام عهدنامه قصرشیرین می‌دانند؛ عهدنامه‌ای كه بر اساس آن مرزها به گونه‌ای كه در نامه سلطان‌مراد چهارم به شاه صفی آمده، ترسیم شده است.

تاریخ‌نگاران و دیپلمات‌های ایرانی وجود عهدنامه قصرشیرین را زیر سوال می‌برند. میرزاجعفرخان مشیرالدوله ریاست كمیسیون سرحدی ایران در زمان محمدشاه و ناصرالدین‌شاه قاجار درباره بی‌اعتباری عهدنامه ادعایی قصرشیرین ابراز می‌دارد:

حقیقتا اصل عهدنامه مزبور، كه عبارت از تصدیق‌نامه دو پادشاه است، در هیچ‌یك از دولتین موجود نیست. در ایران به سبب فترت و در عثمانیه به سبب حرقت تلف شده است و مستندی كه اكنون مأمورین عثمانیه به عنوان عهدنامه مزبور ابراز می‌نمایند، عبارت از مواد نامه‌ای است كه به قول عثمانیه از طرف سلطان‌مراد رابع به شاه صفی به‌طریق امضای تصدیق نامه معاهده تلقی شده است.15

البته عهدنامه قصرشیرین مواردی به نفع ایران را نیز در مورد سرحدات جنوب باختری دربر داشت. بر اساس این عهدنامه، سرحد جنوب باختری ایران در پنجاه فرسنگی باختر خرمشهر فعلی قرار داشت و بدین ترتیب بر مالكیت ایران بر سرتاسر خوزستان و نیز تمام ساحل خاور اروندرود (شط‌العرب) تأكید شده بود.16

به هر روی عهدنامه قصرشیرین یا نامه یك‌جانبه سلطان‌مراد چهارم به شاه صفی برای صدها سال پایه و اساس سرحدات باختری ایران شد البته از جانب هر دو طرف (ایران و عثمانی) به قلمرو طرف مقابل تجاوزهایی می‌شد. به دنبال سقوط اصفهان در یورش افغان‌ها در 1135 قمری، عثمانی‌ها موقعیت را مناسب دیدند و از باختر و شمال باختری به ایران یورش آوردند.

عثمانی‌ها كردستان، كرمانشاه و لرستان را اشغال كرده و سپس به همدان تاخته و این شهر را نیز تصرف كردند. متعاقبا نهاوند و خرم‌آباد و بروجرد را نیز تصرف ‌كردند.17

اشغال مناطق باختری ایران تا ظهور نادر افشار ادامه داشت. نادر در شعبان 1142 نهاوند را آزاد كرد سپس در تویسركان نبرد نظامی بزرگی میان سپاه ایران و قشون عثمانی در‌گرفت كه منجر به شكست سنگین قشون عثمانی و آزادی تویسركان شد.

نادر متعاقبا همدان، كرمانشاه و كنگاور را نیز آزاد كرد و تا قصرشیرین و رودخانه دیاله پیش ‌رفت. بدین‌گونه نادر بر سرتاسر لرستان، همدان، كرمانشاه و كردستان خاوری دست یافت18و در پایان عصر صفویه سرحدات باختری ایران را در حدود مندرج در عهدنامه ادعایی قصرشیرین تثبیت نمود.

منابع

1. بُرن، نظام ایالات ایران در عصر صفوی،تهران.1350.بنگاه ترجمه ونشر كتاب ص 118.2. همان، ص 12.3. پناهی سمنانی، شاه اسماعیل، تهران.كتاب نمونه1372. ص 222.4. بُرن، پیشین، ص 9.5. اصغر جعفری‌ولدانی، بررسی تاریخی اختلافات مرزی ایران و عراق، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، 1367، ص 10.6 . بُرن، پیشین، صص 120 و 121.7. همان، ص 118.8 . لویی بلان، شاه عباس،تهران.اساطیر. 1375 ص 72.9. همان، ص 84.10. همان، صص 164-158.11. همان، صص 293-12. همان، صص 303-300.13. نوئل باربر، فرمانروایان شاخ زرین از سلیمان قانونی تا آتاترك، ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران، گفتار، چ 7، 14. لارودی، زندگانی نادرشاه پسر شمشیر.تهران.ایران زمین.1370، صص 101-98.

شهاب سلیمی



مقبره سید صدرالدین نماد رشادت و میهن دوستی ایرانیان
یکشنبه 28 اسفند 1390 ساعت 12:48 بعد از ظهر | نوشته ‌شده به دست ناصر حسین زاده | ( نظرات )

مقبره سید صدرالدین نماد رشادت و میهن دوستی ایرانیان

مقبره سید صدرالدین علاوه بر ارزشهای تاریخی به علت تاثیرپذیری از معماری اصیل و غنی اسلامی و کاربرد مصالحی چون آجر قرمز و سنگهای سفید در بین آثار تاریخی آذربایجان غربی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.  این اثر تاریخی مربوط به دوره صفویه در چهار کیلومتری شهرستان چالدران بین روستاهای گل اشاقی و سعدل واقع شده است. این اثر زیبا از جمله مقبره های منحصر به فرد اسلامی است که به صورت بنای شش ضلعی احداث شده و در دشت وسیعی قرار گرفته است که این دشت یادآور واقعه تاریخی جنگ چالدران و نبرد سهمگین ایران و عثمانی در دوم رجب سال920 هجری قمری است.

مقبره سید صدرالدین علاوه بر ارزشهای تاریخی به علت تاثیرپذیری از معماری اصیل و غنی اسلامی و کاربرد مصالحی چون آجر قرمز و سنگهای سفید در بین آثار تاریخی آذربایجان غربی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. 

این اثر تاریخی مربوط به دوره صفویه در چهار کیلومتری شهرستان چالدران بین روستاهای گل اشاقی و سعدل واقع شده است.

این اثر زیبا از جمله مقبره های منحصر به فرد اسلامی است که به صورت بنای شش ضلعی احداث شده و در دشت وسیعی قرار گرفته است که این دشت یادآور واقعه تاریخی جنگ چالدران و نبرد سهمگین ایران و عثمانی در دوم رجب سال920 هجری قمری است.

مقبره متعلق به سید صدرالدین صفوی، وزیر اعظم شاه اسماعیل صفوی است که در جنگ چالدران با رشادتهای فراوان با همراهی 27 هزار نفر از سربازان رشید اسلام در این محل به شهادت رسید.

میرسید شریف الدین علی صدر قاضی عسگر شیرازی ملقب به سیدصدرالدین از امرا‍ء شاه اسماعیل صفوی است که در آن جنگ به شهادت رسید و مقبره وی از آن زمان مورد تکریم و احترام اهالی چالدران و مناطق اطراف است.

توصیف ویژگی‌های معماری مقبره سید صدرالدین

مقبره منفرد سیدصدرالدین متعلق به دوره اسلامی "عصرصفویه" است و درکوهپایه شمالغرب چالدران و درکناره جنوبی جاده شوسه روستای گل اشاقی به سعدل قراردارد.

سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آذربایجان غربی در سال 1370 مطالعات باستان شناسی را به سرپرستی بهمن کارگر عضو هیئت علمی سازمان در محل مقبره آغاز کرد.

نتایج حاصله نشان داده است، پی مقبره بر روی کرسی چینی سنگی ساخته شده بود که از داخل مدور و از بیرون شش ضلعی بود و بالا بودن آب‌های تحت الارض پی بنا و قبور شهداء را غرقاب کرده بود که علت آن به احتمال قوی انسداد تخلیه آبهای زیرزمینی در انتهای مخروط افکنه در اثر انباشته شدن رسوبات و به احتمال کمتر مربوط به تغییر مسیر حرکت چشمه بالادست بنا یا هر دو اینهاست.

مصالح استفاده شده در بنا از سه ماده اصلی سنگ با ملات گل و آهک بوده و جنس سنگهای حجاری شده بکار رفته در آن از نوع آتشفشانی اسیدی، متعلق به کواترنری و بیشتر به رنگ سفید هستند.

استفاده از پلان شش ضلعی در مقبره سید صدرالدین وزیر اعظم شاه اسماعیل صفوی حاکی از اعتقاد بی چون و چرای شیخ به سلسه صفوی و نهایتا به علی و اولاد علی و نیزاعتقاد راسخ به بانی تشیع امام جعفرصادق(ع) می‌تواند محسوب شود.

مقبره سید صدرالدین در نحوه کرسی چینی سنگی، سنگ‌های نما و استفاده ازملاط ماسه و آهک با بنای شیخ حیدر قابل مقایسه است.

بنای این مقبره ابتدا به صورت ساختمانی مدور از سنگ و گل با سقف تیرپوش و بنایی ساده بود که پس از انجام مطالعات باستان شناسی و بررسی متون تاریخی، سازمان یادشده در سال 1378 بدلیل تکریم محل توسط اهالی چالدران و به پاس احترام به شهدای حماسه تاریخی چالدران با حفظ پلان مقبره مکشوفه یک یادمان آجری گنبددار از روی پی اصلی احداث کرد که نقشه آن ملهم از بنای اولیه بنا است.

این یادمان دارای کرسی چینی از جنس سنگ‌های تراش خورده است که ارتفاعی حدود دومتر را شامل می شود، در جهت زیبا کردن آن ازاره تزئینی در قسمت فوقانی کرسی چینی ایجاد کرده اند.

ایوان رفیع و زیبای مقبره در سمت جنوب آن تعبیه شده و تزئیناتی همچون مقرنس کاری، آجرکاری و قاب بندی در آن به کار رفته و نورگیرهای داخلی قسمتی از نور داخل یادمان را تامین می کنند .

گنبد زیبای این یادمان به صورت دو پوش طراحی شده و ارتفاع بنا با احتساب آن به 25 متر می رسد.

در بخش بیرونی بنا و قسمت تحتانی آن به پیروی از اسلوب ساخت مقبره ازسنگ های سفید تراش خورده استعمال شده و در سمت فوقانی آن حجرات تزئینی همراه با طاق های جناقی به چشم می خورد.

قرینه سازی و بندکشی آجرها به صورت فیل پوش های منظم، قاب بندی و حرکت یکنواخت آجرها در جهت احداث گنبد زیبایی این بنا را دوچندان می کند.

در ورودی محوطه مقبره مجسمه شاه اسماعیل اول بنیانگذار حکومت شیعه دوازده امامی به صورت ایستاده و به ارتفاع 5.3 متر از فایبرگلاس و بتون به رنگ برنز خودنمایی می کند.

شهرستان چالدران در سمت شمال غربی استان آذربایجان غربی واقع است و از سمت غرب با کشور ترکیه هم مرز است. چالدران از دو بخش مرکزی و دشتک تشکیل شده و وسعتی حدود 1975 کیلومترمربع دارد و جمعیت آن حدود 50 هزار نفر است.

نام این منطقه یادآور جنگ خونین ایرانیان و عثمانیان به تاریخ 920 ه.ق است که در آن سپاهیان ایرانی به فرماندهی شاه اسماعیل صفوی در راه حقظ استقلال وطن در نبردی نابرابر، مردانه با دشمن جنگیدند.

ایام تعطیلات نوروزی فرصت ارزشمندی است برای بازدید از این منطقه که رشادت ها و دلیرمردی های ایرانیان را در دل به یادگار دارد.

منبع:گردشگری شمال آذربایجان غربی


جنگ چالدران میان ایران و عثمانی چگونه آغاز شد و نتیجه آن چه بود؟
سه شنبه 1 شهریور 1390 ساعت 12:03 قبل از ظهر | نوشته ‌شده به دست ناصر حسین زاده | ( نظرات )

جنگ چالدران میان ایران و عثمانی چگونه آغاز شد و نتیجه آن چه بود؟

تاریخ  - تاریخ ایرانی نوشت: در روز ۳۱ مرداد ۸۹۳ هجری شمسی برابر با ۱۵۱۴ میلادی میان ایران و عثمانی جنگی درگرفت که بعد‌ها به چنگ چالدران مشهور شد. جنگ چالدران که از آن با عنوان مهم‌ترین جنگ پارتیزانی تاریخ ایران یاد می‌شود، در محلی به همین نام در شمال آذربایجان غربی در 70 کیلومتری شهر خوی میان قوای ارتش نوین عثمانی و سپاهیان سنتی شمال‌غرب کشور به وقوع پیوست و در نتیجه آن بخش‌هایی از شمال غربی ایران از جمله همدان، آذربایجان و کردستان شامل مناطقی چون دیاربکر، مرعش و البستان از تصرف صفویان خارج و به امپراطوری عثمانی پیوست.

صفویان با حمایت قبایل پیرو خود، قزلباش‌ها توانسته بودند حکومت صفوی را در ایران پایه‌گذاری کنند و شاه اسماعیل حکومت خویش را در اوج قدرت می‌دید. در پی فشارهای عقیدتی بر علویان در امپراتوری عثمانی، صفویان با جمع‌آوری و پناه دادن به آن‌ها و به ویژه نیروهای نظامی ورزیده عثمانی موسوم به ینی‌چری، سپاهی قوی‌تر از ینی‌چری عثمانی تشکیل دادند.

قدرت گرفتن یک دولت قدرتمند شیعه در ایران، امپراتوری تازه‌کار عثمانی را که قصد حمله نهایی جهت تصرف اروپا را داشت از طرف مرزهای شرقی نگران ساخت، آنچنان که برخی می‌گویند نگرانی عثمانی‌ها از آن رو بود که پیش‌بینی می‌کردند شاه اسماعیل با ادامه روندی که طی می‌کرد، به قدرتی فرا‌تر از تیمور دست یابد و با گسترش تشیع صفوی، امپراتوری آنان را به نابودی بکشاند. اینچنین بود که عثمانی انگیزه لازم برای یک رویارویی سرنوشت‌ساز و محتوم را در خود دید و به سوی ایران لشگر کشید.

 اما در جریان شکل‌گیری این نبرد سرنوشت‌ساز دلایل دیگری هم وجود داشت که به تسریع تهاجم عثمانی به خاک ایران انجامید. در‌‌ همان سال‌ها بود که پس از مرگ سلطان بایزید، پسر عموی سلطان سلیم عثمانی بنام بایزید دوم ادعای خلافت کرد اما چون قدرتی نداشت برای کسب اعتبار و قدرت به دربار شاه اسماعیل صفوی پناهنده و در ارومیه و تبریز ساکن شد. شاه اسماعیل با پناه دادن به پسر عموی مدعی و رقیب سلطان سلیم اول، درخواست سلیم برای استرداد بایزید دوم را خلاف جوانمردی اعلام کرد.

 سلطان سلیم که آن زمان یکی از مقتدر‌ترین و فاتح‌ترین سلاطین آل عثمانی به شمار می‌آمد پناهنده شدن پسر عموی خود به ایران و عدم قبول درخواست استرداد وی از سوی شاه اسماعیل را بهانه کرد و پس از آنکه شاه اسماعیل با پادشاه مجارستان و مصر متحد شد و قصد حمله به عثمانی را در سر پروراند، به فکر مقابله با او افتاد.

 همزمان با این تحولات شاه‌قلی خلیفه شاه اسماعیل و رئیس ایل تکلو در آسیای صغیر بیش از پانزده‌هزار تن از اهالی سنی آنجا را قتل‌عام و اموال آن‌ها را غارت کرد. محمدخان استاجلو حاکم دیار بکر از دیگر خلیفه‌های شاه اسماعیل نیز با فرستادن نامه تهدیدآمیز و یک قبضه شمشیر و یک دست لباس زنانه سلطان سلیم را ترغیب به جنگ کرد. وی در این نامه نوشته بود اگر به جنگ می‌آیی شمشیر بر کمر بند وگرنه ملبس به لباس زنانه شو و بعد از این مردی بر زبان جاری نساز.

 نورعلی خلیفه حاکم ارزنجان و رئیس و افراد سلسله ذوالقدر در آناتولی نیز از مریدان شیخ اسماعیل بودند. بدین ترتیب اگر سلطان سلیم دیر می‌جنبید قطعاً بساط حکومت عثمانی بزودی برچیده می‌شد. اما سلطان بزرگ عثمانی کلیه صفویان آناتولی را شناسایی کرده، سپس به سر آن‌ها تاخته بیش از چهل هزار تن از آنان را به هلاکت رساند و آنهایی که گناه‌شان ثابت نشده بود را داغ می‌کند تا قابل شناسایی باشند. بعد از آن سلطان سلیم عازم تبریز پایتخت صفویه شد.

 سلطان سلیم با سپاهی که تعداد آن را در حدود ۱۰۰ هزار نفر تخمین زده‌اند راهی ایران شد تا اینکه در اول رجب ۹۲۰ قمری (مرداد ۸۹۳) به دشت چالدران در شمال غربی خوی رسید و در آنجا اردو زد. موقعیت سوق‌الجیشی منطقه چالدران و عدم رویارویی با متجاوزان در دشت باز از مزیت سپاه ایرانیان بود. خبر ورود سلطان سلیم به ایران، در همدان به گوش شاه اسماعیل رسید، او که از این عمل ناجوانمردانه سلطان سلیم خشمگین شده بود به سرعت خود را به تبریز رساند و از عشایر منطقه تبریز - ارومیه کمک خواست، تجهیزات نظامی قوای ایران در این جنگ عبارت از ده‌هزار کلاه خود و زره آهنی و ۷۵۰ عدد خفتان - ۱۵ هزار شمشیر و ۳۲ هزار عدد نیزه و ۷۰۰۰ تبرزین و ۵۰۰ تفنگ بودند.

 پیش از آغاز نبرد، شاه اسماعیل و فرماندهان سپاه برای تعیین استراتژی نبرد تشکیل جلسه دادند. نورعلی خلیفه و محمدخان استاجلو به دلیل آشنایی قبلی که از روش‌های جنگی عثمانیان و قدرت ویرانگر توپخانه داشتند پیشنهاد کردند که قبل از آنکه دشمن موفق به تکمیل آرایش دفاعی خود شود حمله را از پشت به آن‌ها آغاز کنند. این نظر کاملاً منطقی با مخالفت شاه اسماعیل و دورمیش‌خان استاجلو مواجه شد که البته نتیجه آن شکستی سخت و تلخ بود.

 شاه اسماعیل به عثمانیان فرصت داد تا آرایش دفاعی خود را کامل کنند. دوازده هزار ینی‌چری مسلح به شمخال در پشت زنجیره‌ای از توپ‌ها قرار گرفتند. مانعی که به صورت سدی نفوذناپذیر در مقابل سپاه ایران که بیشتر سواره نظام بودند قرار گرفت. با شروع جنگ جناح راست سپاه ایران جناح چپ عثمانیان را در هم کوبید و فرمانده آن‌ها حسن پاشا نیز کشته شد. صلابت نخستین یورش سپاه ایران به حدی بود که سلطان سلیم لحظاتی پس از شروع درگیری به گمان اینکه کارش با شکستی برق‌آسا به اتمام رسیده در پی گریز از معرکه بود. کثرت سپاه عثمانیان و محدودیت فضای نبرد به حدی بود که سپاهیان سلطان سلیم برای رویارویی با ایرانیان پشت نیروهای خود مدت‌ها به انتظار می‌ایستادند.

 در نواحی مورد حمله سپاهیان عثمانی، فرماندهان محلی قزلباش دست به مقاومت جانانه‌ای زده و باعث کشتار زیاد و عقب‌نشینی قشون عثمانی شدند و عشایر منطقه به کمک قوای دولتی ایران شتافتند، دلیل کمی شمار سپاهیان ایران در این جنگ به این خاطر دانسته شده که بیشتر آنان در خراسان بودند تا از یورش غافلگیرانهٔ عبیدالله‌خان ازبک جلوگیری کنند. دو هزار سرباز قزلباش در مقابل ستون ۲۵ هزار نفری قوای ینی‌چری مدت ۱۲ روز مقاومت کردند اما با شروع به کار توپ‌ها نتیجه جنگ به سرعت به نفع عثمانیان تغییر کرد. با به کارافتادن توپ‌ها و کثرت نیروهای مهاجم نتیجه جنگ به سرعت به نفع عثمانی‌ها تغییر کرد. استفاده از توپخانه برای ایرانیان مصیبت‌بار بود. بسیاری از سپاهیان ایران و بسیاری از فرماندهان و صاحبان مناصب که همراه با شاه اسماعیل و سربازان در عدم عبور دشمن و ورود آنان به وطن تا پای جان هم قسم شده بودند در معرکه کشته شدند.

 با ادامه حملات توپخانه عثمانی ارتش خسته ایران چون دیواری محکم ایستاده بودند و رفته رفته از کشته‌ها، پشته‌ها ایجاد می‌شد. سلطان سلیم فریاد می‌کشید هر چه عجم بکشید، ثواب بیشتری خواهید برد. شیخ محمدحسن شبستری از روحانیون معروف آن زمان که می‌دانست با قتل و یا دستگیر شدن شاه اسماعیل، ممکن است سراسر ایران تسلیم سلطان سلیم شوند، بنابراین قرآن بدست به پیش شاه اسماعیل رفت و فریاد زد که «ای پادشاه شیعیان تو را به این قرآن سوگند می‌دهیم تا دست از جنگ برداری و بروی، چون صلاح مملکت در این است.» شاه اسماعیل نیز که به‌رغم اصرار سالاران و عالمان همراه پس از خود دو فرمانده را به جانشینی‌اش انتخاب کرده و عازم جنگ شده بود در میدان نبرد با سوگند دادنش توسط شیخ شبستری و با فداکاری چند قزلباش به همراه ۸۵ نفر باقیمانده از کل ارتش ایران جان سالم از معرکه به در برد. تلفات طرفین در جنگ چالدران اینگونه بود که ۲۷۶۵۴ هزار تن از ایران و ۴ هزار نفر از سپاه عثمانی کشته شدند.

 سلطان سلیم پس از عقب‌نشینی سپاه صفوی که به بهای کشته شدن بیش از چهارهزار نیروی عثمانی و از بین رفتن بخشی از توپخانه آن به دست آمد به دلیل ترس از وجود تله به تعقیب سپاه ایران نپرداخت و تنها چند روز بعد به تبریز وارد شد. سپاه عثمانی شهر تبریز را تصرف کرد اما چندی بعد به دلیل کمبود آذوقه مجبور به بازگشت شد.

 نخستین نتیجه جنگ چالدران جدا شدن مناطق کردستان باختری شامل کردستان ترکیه، کردستان عراق و کردستان سوریه کنونی از ایران بود. مناطق دیگری شامل آذربایجان و تمام کردستان تا همدان نیز در جریان این جنگ از ایران جدا شد و به دست عثمانی افتاد اما چند سال بعد شاه‌عباس صفوی توانست بخشی از مناطق کردستان را با جنگ پس بگیرد.

 منابع:

نگاهی به تاریخ ایران بعد از اسلام، فریدون اسلام‌نیا، انتشارات سمت

تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دوران صفویه، عباسقلی غفاری‌فرد



 
نویسندگان
نظر سنجی
علل عقب ماندگی شهرستان چالدران چیست؟




دیگر موارد
تعداد مطالب :
تعداد نویسندگان :
آخرین بروز رسانی :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
بازدید کل :
آخرین بازدید :